Sốt mò thường hay bị chẩn đoán nhầm sang bệnh khác.

Sốt mò lưu hành nhiều nhất ở khu vực Châu Á và Tây Thái Bình Dương, với các ổ dịch nhỏ rải rác trên các trảng bìa rừng, các rừng mới phá hoặc mới trồng, vùng giáp danh, nơi nhiều cây con bụi rậm, các bãi cỏ ven sông suối, trên nương rẫy, những điểm có bóng mát dâm và đất ẩm. 

Sốt mò là gì?

Sốt mò là bệnh nhiễm trùng cấp tính, gây ra bởi vi khuẩn Orientia tsutsugamushi, truyền sang người qua ấu trùng mò. Sau nhiều năm không xuất hiện, thời gian gần đây, số ca bệnh sốt mò có xu hướng gia tăng. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng, bệnh thường khỏi sau 3-5 ngày. Tuy nhiên, do rất khó phân biệt với các bệnh sốt khác, sốt mò thường bị chẩn đoán nhầm. Nếu không được điều trị, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 30%.

Thời gian ủ bệnh lâu nhưng khi bắt đầu có những biến chứng gây  ra viêm phổi, trụy mạch, … viêm não thì bệnh tiến triển nhanh và khó lường. Nếu đến lúc này không được phát hiện tính mạng của bệnh nhân bị đe dọa.

Có thể bạn quan tâm:  khám tầm soát ung thư phổi

Đặc điểm dịch tễ

Việt Nam nằm trong vùng lưu hành của sốt mò. Các loài chuột và thú nhỏ – vật chủ ký sinh của ấu trùng mò đỏ – có mặt đông đúc và phân bổ rộng rãi ở nước ta. Bệnh sốt mò xuất hiện quanh năm nhưng chủ yếu về mùa mưa, từ tháng 5 đến tháng 10, cao điểm là các tháng 6-7. Mọi lứa tuổi đều có thể cảm nhiễm bệnh. Bệnh viện Nhi Nghệ an đã từng cứu sống cháu bé 2 tuổi nhập viện trong tình trạng phù nề toàn thân, xuất huyết, nhiễm độc

Phương thức lây truyền

Bệnh truyền sang người qua trung gian là ấu trùng mò; như vậy mò vừa là vật chủ vừa là vectơ truyền bệnh. Người bị mò đốt thì không làm lây truyền bệnh sang người khác.
Khi hút máu vật chủ có mang mầm bệnh, ấu trùng mò bị nhiễm O. tsutsugamushi. Ấu trùng mò 6 chân phát triển thành nymph 8 chân, rồi thành mò trưởng thành và đẻ trứng. Trứng nở thành ấu trùng đã mang sẵn mầm bệnh, ấu trùng này đốt và hút máu người và các con vật khác, làm lây nhiễm bệnh. Ấu trùng là giai đoạn duy nhất có thể truyền bệnh sang người (nymph và mò trưởng thành sống trong đất và không hút máu các động vật khác). Do đó người bệnh dễ bị mò đốt khi tiếp xúc với các bụi cây cỏ rậm, các cây cỏ gần sông suối. Bệnh thường gặp nhiều hơn ở các vùng rừng.

Triệu chứng lâm sàng

Sau khi đi qua da, O. tsutsugamushi nhân lên tại chỗ, tạo thành nốt sần, tiến triển thành nốt phỏng nước bằng hạt đỗ và vết loét hoại tử có vảy. Từ vết loét, Orientia tấn công hệ bạch huyết, gây viêm hạch tại chỗ, rồi viêm hạch toàn thân, gây sưng và đau hạch. Orientia đồng thời đi vào máu, tới cư trú và phát triển trong tế bào nội mạc (lớp lót) của các mạch máu nhỏ ở tất cả các cơ quan như phổi, gan, lách, thận, não, tim, gây tổn thương các cơ quan này. Vết loét trên da có thể không gây ra triệu chứng ngứa rát nên bản thân người bệnh đôi khi không biết về sự tồn tại của vết mò cắn này.

Các biểu hiện lâm sàng điển hình

– Thời gian ủ bệnh kéo dài 6 – 21 ngày (trung bình 10 -12 ngày).

– Bệnh thường khởi phát đột ngột. Sốt cao liên tục ≥ 38 – 40°C, kéo dài 2-3 tuần hoặc hơn nếu không điều trị. Có khi rét run 1-2 ngày đầu, kèm theo sốt thường có nhức đầu nặng, đau mỏi cơ.

sốt cao không cắt cơn sốt

– Nốt loét đặc trưng (điển hình của Sốt mò):

Thường thấy ở vùng da mềm, ẩm, như bộ phận sinh dục, bẹn, nách, cổ…, đôi khi ở vị trí bất ngờ trong vành tai, rốn, mi mắt.
Nốt loét thường không đau, đôi khi có thể gây ngứa, người bệnh thường chỉ có một nốt.
Nốt phỏng ban đầu phát triển dần thành dịch đục trên nền sẩn đỏ, sau 4 – 5 ngày vỡ ra thành nốt có vẩy nâu nhạt hoặc sẫm. Sau đó vẩy bong để lộ nốt loét đáy nông. Khi hết sốt, nốt loét liền dần.  Một số bệnh nhân không có vết loét đặc trưng, có thể có những hình dạng khác nhau.

 Hạch và ban dát sẩn

Nổi hạch tại khu vực nốt loét khi bệnh nhân bắt đầu sốt hoặc sau đó 2-3 ngày. Hạch này hơi sưng và đau, là chỉ điểm tìm nốt loét. Triệu chứng này có thể có bệnh nhân xuất hiện có bệnh nhân không xuất hiện.

Sau khi sốt 5-8 ngày thường xuất hiện ban dát sẩn mọc khắp người, trừ lòng bàn tay bàn chân. Ban có thể tồn tại vài giờ đến 1 tuần, đôi khi có đốm xuất huyết.Các vết đốm mờ nâu có thể xuất hiện khiến cho một số trường hợp chẩn đoán nhầm sang sốt xuất huyết.
– Trong tuần sốt đầu, bệnh nhân có thể ho nhiều, viêm phổi thường xuất hiện vào cuối tuần thứ hai.

– Nếu không được điều trị, sốt có thể kéo dài 2 tuần hoặc hơn rồi dần dần hạ trong vòng vài ngày. Nếu được điều trị sớm, bệnh nhân thường hết sốt sau 36 giờ và có thể hồi phục nhanh chóng.

– Trường hợp nặng có thể có tổn thương đa tạng: viêm cơ tim, trụy tim mạch, đông máu nội mạc rải rác, viêm phổi nặng, suy hô hấp…

Điều trị

Kháng sinh đặc hiệu: chloramphenicol, tetracyclin hoặc doxycycline. Dùng azithromycin hoặc chloramphenicol cho trẻ em và phụ nữ có thai.
Kháng sinh thường phát huy hiệu quả rất nhanh, bệnh nhân nhanh chóng hết sốt, toàn trạng cải thiện rõ rệt. Cần lưu ý là thuốc chỉ có tác dụng kìm khuẩn, làm giảm tốc độ nhân lên của vi khuẩn trong khi chờ đợi cơ thể tạo miễn dịch. Việc dừng kháng sinh quá sớm, nhất là trong những ngày đầu của sốt có thể khiến bệnh tái phát.

Ngoài ra sau khi điều trị ổn định virut bệnh nhân cần được điều trị các bệnh mà virut biến chứng tới. Tùy theo từng trường hợp mà bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ cụ thể.

Chụp X Quang phổi  đánh giá tổn thương ở phổi

Cách phòng bệnh sốt mò

trang bị bảo hộ lao động đầy đủ khi tham gia lao động sản xuất. Tránh ngồi nằm lên bãi cỏ ẩm ướt.\

phát quang bụi rậm quanh nhà

phun thuốc diệt mò quanh khu vực sinh sống.

Tham khảo nguồn: bệnh viện Nhi trung ương.